Mùa Xuân nói chuyện ngứa Mắt 

Không thể đếm xuể một năm người Việt Nam mình ngứa mắt bao nhiêu lần nhưng người ta có thể tổng kết ra qui luật: chúng ta hay bị ngứa mắt khi chuyển mùa, vào mùa mưa ẩm, khi nắng hanh... Nếu kèm thêm cả hắt hơi, ngứa mũi thì có lẽ là khoảng 85% dân số nước ta đã từng bị ngứa mắt. Một mùa xuân tươi đẹp đang đến nhưng những ai đã và đang ngứa mắt sẽ có lý do phải dè chừng, ghê sợ. Sẽ vất vả khổ sở đấy mặc dù đã đi khám, đã có thuốc.

Thực tế khám bệnh hàng ngày cho thấy ngứa mắt là nguyên nhân đi khám phổ biến. Có thể do những bệnh lý đơn giản nhưng cũng có khi tiềm tàng những nguyên nhân gây mù. Tệ hơn nữa, ngứa mắt gây lo lắng thường trực cho bệnh nhân, ảnh hưởng đến chất lượng sống của họ. Trách nhiệm của các bác sĩ mắt không chỉ là kê đơn mà còn phải xác định những nguyên nhân tiềm ẩn, đưa ra cách điều trị thích hợp, soạn thảo chế độ chăm sóc- vệ sinh- cách cùng bệnh nhân và người nhà, cho bệnh nhân những lời khuyên cần thiết.

Cái gì gây ngứa cho ta? Ngứa mắt là khó chịu thường gặp của rất nhiều bệnh lý của bề mặt nhãn câù. Trong đó chủ yếu là các bệnh lý thuộc nhóm dị ứng: viêm kết giác mạc cơ địa, viêm kết giác mạc mùa xuân, viêm kết mạc kèm viêm da cơ địa, viêm kết mạc dị ứng…Ngoài ra phải kể đến khô mắt, loạn năng tuyến Meibomius, viêm bờ mi, đeo kính tiếp xúc, viêm da tiếp xúc, viêm kết mạc có nhú khổng lồ cũng là những nguyên nhân gây ngứa mắt.

Sinh lý bệnh của quá trình ngứa mắt? Đây là một quá trình miễn dịch bệnh lý, đã có trục trặc ở khâu điều hòa.

  • Trong viêm kết mạc dị ứng và viêm kết mạc cơ địa phản ứng với IgE sẽ gây giải phóng histamine và các hạt có chứa các chất trung gian hóa học. Phản ứng với IgE đã không thể kiểm soát do tổn hại các tế bào miễn dịch, yếu tố gen cũng góp phần gây ra viêm da cơ địa. Cả hai loại phản ứng quá mẫn, type I- ngay lập tức và type IV- quá mẫn chậm đều có liên quan trong bệnh viêm kết mạc mùa xuân. Khi làm xét nghiệm cạo kết mạc của những bệnh nhân viêm kết mạc mùa xuân người ta thấy thâm nhậm nhiều tế bào bạch cầu ái kiềm, vốn không thấy ở kết mạc người bình thường
  • Trong bệnh viêm da tiếp xúc thì phản ứng quá mẫn type IV là thủ phạm. Tế bào T trung gian miễn dịch đã có vấn đề, gây ra ngứa trường diễn từ một đến 3 ngày.
  • Trong viêm bờ mi thì hiện tượng ngứa liên quan đến cơ địa của bệnh nhân. Đây là phản ứng của cơ thể với kháng nguyên của tụ cầu.
  • Bệnh sinh của ngứa mắt do đeo kính tiếp xúc mang tính đa nguyên bao gồm cả do chấn thương cơ học. Mắt thường bị khô và phản ứng thái quá với kính tiếp xúc, cũng có thể là phản ứng với chất rửa kính hoặc dung dịch khử protein.
  • Cơ chế bệnh lý của ngứa mắt trong loạn năng tuyến Meibomius là phản ứng viêm tại chỗ, thiểu tiết và tắc các lỗ ra của tuyến phía bờ mi.
  • Ngứa mắt trong khô mắt gây ra bởi không đủ nước mắt( trong bệnh Sjogren) hoặc bay hơi nước mắt thái quá( trong loạn năng tuyến Meibomius). Nếu bệnh Sjogren thì bệnh nhân còn có thêm mất điều hòa tự miễn.

Tiền sử bệnh? Cần xem xét kỹ tiền sử, truy tìm có hệ thống. Trong đó đặc biệt lưu ý đến yêú tố khởi phát, thời gian, tần xuất xuất hiện các triệu chứng đi kèm với các yếu tố quá mẫn, các triệu chứng toàn thân. Các câu hỏi sau đây sẽ rất hữu ích để chẩn đoán phân biệt:

- Bạn có bị ngứa mắt quanh năm? Những người trả lời là có thường bị viêm kết mạc dị ứng hoặc viêm kết mạc cơ địa.

- Bạn có cảm giác bỏng rát, chảy nước mắt hay có sạn ở trong mắt? Nếu có thì bệnh nhân có thể bị khô mắt hay loạn năng tuyến Meibomius

- Bạn có bị hen, viêm mũi dị ứng, chàm hay mẩn ngứa? Câu trả lời là có thì nghĩ nhiều đến bệnh viêm kết mạc dị ứng, viêm kết mạc cơ địa, viêm kết mạc trên bênh nhân viêm da cơ địa.

- Bạn có đeo kính tiếp xúc?Đeo kính tiếp xúc trường diễn, kính không tiếp xúc chuẩn, vệ sinh kém thường dẫn đến viêm kết mạc có nhú khổng lồ. Kính tiếp xúc mềm thường gây nhiều vấn đề hơn loại cứng, thấm khí.

- Bạn có thể xác định thủ phạm gây ngứa là gì? Phơi nhiễm với lông thú cưng ngoài môi trường, các dị nguyên từ môi trường có thể gây khởi phát cơn ngứa. Bệnh nhân bị viêm kết mạc mùa xuân sẽ biểu hiện bệnh khi thời tiết chuyển sang ấm nóng.

- Bạn có vừa dùng các sản phẩm mới về sữa tắm/ rưả mặt, đồ trang điểm, xà phòng hay thuốc nhỏ mắt? Ngứa mắt do phơi nhiễm với các nguyên nhân mẫn cảm thương thâý trong viêm da tiếp xúc đi kèm viêm kết mạc. Các triệu chứng có xu hướng kéo dài từ 1 đến 3 ngày.

Thăm khám?

Qua việc khám bệnh có thể giúp phát giác các bệnh lý tiềm tàng

  • Khám mi: cần chú ý đặc biệt khám mi mắt tìm các tổn thương:
  • Bờ mi có đỏ hoặc phù không, mi có ngửa ra ngoài, da mi có dầy lên- dạng lichen- nếu có hay đi kèm với viêm da cơ địa hoặc viêm da tiếp xúc
  • Tăng sắc tố quanh hốc mắt( vết bầm dị ứng): có thể là dấu hiệu chỉ điểm của nguyên nhân dị ứng
  • Viêm bờ mi biểu hiện bằng đóng cặn ở bờ mi, bao bọc bởi các chất tiết quanh chân lông mi
  • Loạn năng tuyến Meibomius: các lỗ ra của tuyến bị bít tắc, nước mắt có bọt, bờ mi có phình giãn mạch, chắp tái phát
  • Phải ứng tạo nhú viêm có mặt ở rất nhiều bệnh lý khác nhau ở kết mạc nhưng thường là những bệnh lý nặng và ở những vị trí khác nhau
  • Viêm kết mạc mùa xuân hay biểu hiện ở dạng nhú phì đại và nhú khổng lồ, lan tỏa ở mi trên. Tuy nhiên ở mi dưới cũng có thể bắt gặp một số nhú nhỏ, nhú mi trên ưu thế trong viêm kết mạc do mang kính tiếp xúc.
  • Khám kết mạc: tìm kiếm các dấu hiệu
  • Cương tụ và phù kết mạc nhẹ và trung bình
  • Xuất tiết kết mạc dạng nhày ở các mức độ
  • Giác mạc:
  • Viêm giác mạc chấm nông rất hay gặp trên bệnh nhân ngứa mắt. Màng máu và tân mạch giác mạc cũng có thể bắt gặp trên những trường hợp dị ứng nặng
  • Thẩm lậu giác mạc rìa hay gặp trên bệnh nhân có loạn năng tuyến Meibomius và viêm kết mạc do mang kính tiếp xúc.
  • Các đốm Horner Trantas: các đốm gelatin vùng rìa hay loét giác mạc hình khiên hay đi kèm với viêm kết giác mạc mùa xuân.

Điều trị : một khi đã có chẩn đoán xác định thì sau đây là bảng hướng dẫn điều trị ngưá mắt. Tất nhiên giao hưởng thuốc, liều lượng, thời gian điều trị…vẫn còn mang nặng kinh nghiệm cá nhân.

Các nguyên nhân phổ biến và điều trị ngứa mắt

Viêm da bờ mi, viêm mi-kết mạc

dị ứng

Loại bỏ dị nguyên, chườm lạnh mắt, nước mắt nhân tạo, thuốc nhỏ mắt bền màng dưỡng bào và kháng histamine, thuốc chống viêm có và không có corticosteroid nếu cần

Viêm da cơ địa

Loại bỏ dị nguyên

Thuốc nước và thuốc mỡ có cortizol, kem có chất điều hòa miễn dịch cho bôi da

 thuốc bôi trơn, làm ẩm mi

Thuốc uống kháng histamine và bền màng dưỡng bào

Hội chứng khô mắt

Nước mắt nhân tạo và các loại gel/ dung dịch bôi trơn

Nút điểm lệ

Thuốc nhỏ điều hòa miễn dịch( cyclosporine)

Viêm kết mạc dị ứng( theo mùa và quanh năm)

Loại bỏ dị nguyên

Chườm lạnh

Đeo kính chắn dị nguyên

Nước mắt nhân tạo

Các chất co mạch

Thuốc kháng histamine tra nhỏ mắt và uống, thuốc bền dưỡng baò tra nhỏ mắt và uống

Thuốc chống viêm có và không có corticosteroid

Hội chẩn bác sĩ dị ứng điều trị giải mẫn cảm

Viêm kết mạc mùa xuân

Thuốc kháng histamine và bền dưỡng bào loại nhỏ mắt

Tra nhỏ corticosteroid và điều hòa miễn dịch

Tiêm cortizol trên sụn mi

Viêm da cơ địa

Điều trị tương tự như viêm kết giác mạc mùa xuân

Viêm kết mạc có nhú khổng lồ / viêm kết mạc trên bệnh nhân đeo kính tiếp xúc

Ngừng mang kính tiếp xúc

Kiểm tra lại độ khít của kính tiếp xúc

Tăng cường vệ sinh khi mang kính

Duy trì dùng thuốc tra nhỏ bền màng dưỡng bào

Có thể chuyển mổ khúc xạ thay cho mang kính tiếp xúc

Viêm mi/ loạn năng tuyến Meibomius

Vệ sinh mi măt

Nước mắt nhân tạo

Kháng sinh nhỏ mắt

Uống kháng sinh nhóm Tetracycline sau liệu trình tra nhỏ mắt

Liều ngắn tra nhỏ corticosteroid

 

Theo dõi, chăm sóc

Các bệnh nhân cần được theo dõi thường xuyên. Ngay cả các bệnh nhân dùng các thuốc chông viêm nhóm không có cortizol cũng cần thăm khám và ghi chép đều đặn.Việc kê đơn nhóm này cũng chỉ nên ngắn hạn vì vẫn có nguy cơ gây nhuyễn và thủng giác mạc. Nhóm bệnh nhân dùng các sản phẩm có cortizol nên được theo dõi nghiêm ngặt nguy cơ bội nhiễm và tăng nhãn áp. Cũng nên dùng kèm kháng sinh nếu bắt buộc phải dùng dài ngày nhóm thuốc này. Các  bệnh nhân có bệnh toàn thân đi kèm cần tham vấn thường xuyên bác sĩ dị ứng.

Cần nói ngay là các phương pháp đề phòng, kiêng cữ, chăm sóc, điều trị… chỉ làm bệnh nhân thấy dễ chịu phần nào. Nếu hỏi họ có cảm giác khỏi bệnh thật sự chưa? Có lẽ 80% nói là chưa, bệnh dị ứng đeo bám cả đời người chí ít là đến tuổi trưởng thành nếu là viêm kết giác mạc mùa xuân. Nếu coi bệnh nhân như người thân của mình bạn có thể tìm cho họ phương thức chung sống hợp lý nhất với ngứa mắt. Thực sự chúng ta chỉ làm được đến vậy?

Bs Hoàng Cương

Bệnh viện Mắt Trung ương

Tập hợp từ EyeNet

11326 Go top

Hướng dẫn khai bao y tế